Co globalizacja zrobiła z cenami produktów?
Wchodzisz do marketu, sięgasz po ulubioną kawę, oglądasz etykietę nowej elektroniki albo sprawdzasz kraj pochodzenia świeżych pomidorów. Jeszcze kilka dekad temu większość z tych produktów nosiłaby znamiona dóbr luksusowych lub po prostu fizycznie nie byłaby dostępna na rodzimym rynku. Dziś cały świat mieści się w koszyku na zakupy, a za tym stanem rzeczy stoi potężny mechanizm gospodarczy, o którym głośno robi się zwłaszcza wtedy, gdy zaczyna się zacinać.
Przez lata ekonomiczny konsensus zakładał jedną prostą regułę: globalizacja działa jak gigantyczny hamulec bezpieczeństwa dla cen. Międzynarodowy Fundusz Walutowy oraz analizy Banku Rozrachunków Międzynarodowych wielokrotnie pokazywały, jak otwieranie granic, budowanie skomplikowanych łańcuchów dostaw i przenoszenie produkcji tam, gdzie koszty pracy są niższe, skutecznie trzymało inflację w ryzach. Według danych Europejskiego Banku Centralnego, w strefie gospodarek rozwiniętych średnia inflacja spadła z około **10% w latach 70.** do poziomu poniżej **2%** w okresie poprzedzającym wielkie zawirowania rynkowe. Dlaczego tak się działo? Międzynarodowa konkurencja zmusiła firmy do niezwykłej dyscypliny kosztowej. Jeśli producent podniósłby ceny zbyt wysoko, konsument natychmiast sięgnąłby po tańczy zamiennik z drugiego końca globu.
Taniość miała swoją drugą stronę medalu
Przez długi czas korzyści płynące z globalnego handlu wydawały się oczywiste. Statystyki UNCTAD pokazują, że globalny handel w samych towarach i usługach rósł przez dziesięciolecia, osiągając rekordowe poziomy przekraczające **35 bilionów dolarów**. Ta machina produkowała niespotykaną dotąd obfitość. Jednak niska cena w markecie nie wzięła się znikąd. Oparto ją na założeniu, że rurociągi, statki kontenerowe i korytarze transportowe będą działać bezbłędnie i bez końca.
Pandemia oraz napięcia geopolityczne brutalnie zweryfikowały ten model. Przerwane łańcuchy dostaw, niedobory komponentów takich jak półprzewodniki czy skokowy wzrost kosztów frachtu morskiego sprawiły, że tania globalizacja zaczęła zwalniać. Zamiast tego do głosu dochodzi protekcjonizm. Państwa coraz częściej wolą chronić własne rynki i rodzimych producentów, co w praktyce oznacza jedno: koniec ery drastycznie tanich towarów masowych. Przykłady widać gołym okiem w branży motoryzacyjnej czy energetycznej, gdzie bariery celne i ograniczenia importu skutecznie windują końcowe stawki.
Jak zmienia się portfel przeciętnego konsumenta?
Ekonomiści zauważają ciekawą anomalię. Choć tradycyjne towary przemysłowe dzięki globalizacji przez lata taniały w ujęciu realnym, to koszty usług, mieszkań czy lokalnej opieki rosły znacznie szybciej. W nowej rzeczywistości gospodarczej, w której odchodzi się od hiperglobalizacji na rzecz regionalizacji, konsumenci muszą na nowo przeliczyć domowe budżety.
Kiedy państwa decydują się na budowanie fabryk bliżej domu (tzw. nearshoring), rosną koszty pracy i produkcji, co bezpośrednio przekłada się na droższe półprodukty i finalne towary na sklepowych półkach. Zależność opisaną w modelach MFW widać wprost w relacji cen importu do cen producentów – każda zmiana w kosztach sprowadzania dóbr z zagranicy natychmiast reperuje się na tym, co widzimy na metkach.
Świat, w którym kupowaliśmy wszystko tanio dzięki niczym niemal nieograniczonej wymianie, powoli odchodzi w przeszłość ustępując miejsca gospodarce ostrożniejszej, droższej, ale też odporniejszej na nagłe wstrząsy zewnętrzne.
