Niewidzialne rany: jak traumatyczne wydarzenia zmieniają psychikę ocalałych
Cisza po huku – psychologiczne skutki zagrożenia
Wiele osób po przeżyciu sytuacji ekstremalnej, takiej jak zamach czy atak terrorystyczny, słyszy od otoczenia – a często powtarza to sobie same – zdanie: „Przecież nic mi się nie stało”. Brak fizycznych obrażeń bywa traktowany jako dowód na to, że incydent nie pozostawił trwałych śladów. Psychologia traumy pokazuje jednak, że jest to złudne przekonanie. Nawet jeśli ciało wyszło z opresji bez szwanku, psychika mogła doznać wstrząsu, który rzutuje na całe późniejsze życie.
Utrata kontroli nad własnym życiem
Dr Ewa Odachowska-Rogalska, psychotraumatolożka, wskazuje na kluczowy mechanizm, który uruchamia się w głowach ocalałych. Chodzi o głębokie zachwianie poczucia sprawczości. W normalnych warunkach zakładamy, że mamy wpływ na to, co nas spotyka. Zamach, jako zdarzenie nagłe, chaotyczne i niemożliwe do przewidzenia, brutalnie wyrywa nas z tego przekonania. Ludzie zaczynają odczuwać, że świat nie jest miejscem przewidywalnym, a oni sami nie mają narzędzi, by ochronić siebie lub swoich bliskich.
Dlaczego brak obrażeń nie oznacza braku traumy?
Mechanizm psychologiczny po zdarzeniu o charakterze terrorystycznym jest złożony. Eksperci zwracają uwagę na kilka faz, przez które przechodzą ocalali:
- Szok i niedowierzanie: Często następuje zaraz po zdarzeniu, pozwalając na mechaniczne funkcjonowanie.
- Wypieranie: Próba powrotu do codzienności przy jednoczesnym ignorowaniu emocji („nic mi nie jest”).
- Ujawnienie objawów: Często pojawia się z opóźnieniem – mogą to być zaburzenia snu, nadmierna czujność czy lęk w miejscach publicznych.
Bezpieczeństwo jako fundament
Gdy zostaje naruszone poczucie bezpieczeństwa, organizm przechodzi w stan ciągłej gotowości. Nawet jeśli w danym momencie nie grozi nam niebezpieczeństwo, układ nerwowy pozostaje w trybie „walcz lub uciekaj”. To wyczerpuje zasoby energetyczne i prowadzi do długofalowych problemów zdrowotnych, nie tylko natury psychicznej, ale i somatycznej. Problemy z koncentracją, przewlekłe zmęczenie czy unikanie miejsc przypominających o zdarzeniu to typowe objawy, które wymagają uwagi specjalisty.
Jak wspierać osoby po traumie?
Najgorszą rzeczą, jaką można zrobić ocalałemu, jest bagatelizowanie jego doświadczeń. Słowa „ciesz się, że żyjesz” czy „nic się nie stało” działają destrukcyjnie, ponieważ unieważniają cierpienie człowieka. Zamiast tego, kluczowe jest:
- Akceptacja: Pozwolenie na odczuwanie lęku, smutku czy złości.
- Profesjonalna pomoc: Terapia poznawczo-behawioralna czy EMDR są często rekomendowane w pracy z traumą.
- Cierpliwość: Powrót do równowagi to proces, który dla każdego trwa inaczej.
Zrozumienie, że trauma to nie tylko krew i ból fizyczny, ale przede wszystkim zmiana w sposobie postrzegania świata, jest pierwszym krokiem do skutecznej pomocy. Każdy, kto znalazł się w centrum wydarzeń o charakterze traumatycznym, zasługuje na prawo do profesjonalnego wsparcia, niezależnie od tego, jak wyglądają jego „widoczne” obrażenia.
Źródło: Polityka.pl –
Zdjęcie: źródło: polityka.pl
