Majątek którego nie widać na koncie bankowym
Gdy myślimy o zgromadzonym kapitale, zazwyczaj do głowy przychodzi nam cyfra wyświetlająca się w aplikacji mobilnej banku. To jednak złudne poczucie, że stan konta definiuje to, kim jesteśmy i ile tak naprawdę posiadamy. Współczesna gospodarka i struktura prywatnych zasobów opierają się na dobrach, których nie da się jednym kliknięciem przelać na inny rachunek. Z danych OECD wynika, że w Polsce nieruchomości odpowiadają za około 76 proc. majątku brutto gospodarstw domowych, co stawia nas w czołówce krajów stawiających na murarki i cegły zamiast na płynne instrumenty giełdowe.
Przeciętny obywatel buduje swoje bezpieczeństwo w sposób niezwykle tradycyjny. Zamiast rosnących słupków w funduszach inwestycyjnych, realną wartość ukrywamy w murach, działkach, samochodach czy przedmiotach o charakterze kolekcjonerskim. Kiedy analitycy Polskiego Funduszu Rozwoju wskazują, że aktywa finansowe Polaków przekroczyły wartość 4,1 bln zł, wciąż zapominamy, że ta imponująca kwota to zaledwie wycinek tortu. Prawdziwe bogactwo rzadko brzęczy cyfrową monetą w portfelu. Często kurzy się w garażu, zalega na strychu albo ma formę aktu notarialnego zamkniętego w sejfie.
Spójrzmy chociażby na strukturę majątku w małżeństwach czy podczas spraw spadkowych. Tajemnica bankowa skutecznie chroni rachunki, a po śmierci właściciela indywidualne konto zyskuje status zamrożonego. Wtedy okazuje się, że kluczowe składniki spadku to nie tylko gotówka, ale też udziały w spółkach, dzieła sztuki czy biżuteria. Co ciekawe, w myśl polskich przepisów, jeśli dojdzie do podziału majątku, sądy biorą pod lupę nie tylko to, co leży w banku, ale całą masę aktywów o charakterze rzeczowym.
Dlaczego tak uporczywie uciekamy od trzymania wszystkich jaj w jednym koszyku, jakim jest konto w banku? Odpowiedź tkwi w psychologii oraz w naszej historii gospodarczej. Inflacja, która w ostatnich latach potrafiła zjadać realną siłę nabywczą oszczędności, nauczyła nas szukania twardych aktywów. Złoto, ziemia rolna, a nawet dobrej klasy zegarki czy markowe instrumenty muzyczne zachowują wartość znacznie lepiej niż tradycyjne lokaty o symbolnym oprocentowaniu. To majątek niematerialny lub niefinansowy, który w statystykach NBP czy banków komercyjnych pojawia się dopiero w momencie jego fizycznej sprzedaży.
Warto też pamiętać o kapitałowej stronie ludzkiego życia, której żaden system informatyczny banku nie uwzględni w bilansie. Wykształcenie, unikalne umiejętności zawodowe, zbudowana sieć kontaktów biznesowych czy wypracowana pozycja na rynku pracy to tzw. kapitał ludzki. Choć nie da się go zastawić w banku pod linię kredytową na od ręki, to właśnie on generuje przyszłe przepływy pieniężne. Paradoksalnie, człowiek pozbawiony oszczędności na koncie, ale posiadający rzadki fachu w ręku i spłacone mieszkanie, jest w lepszej sytuacji płynnościowej niż ktoś, kto ma dziesięć tysięcy złotych oszczędności przy trzydziestoletnim kredycie hipotecznym.
Kolejnym elementem układanki są ukryte rezerwy w postaci praw majątkowych, spółek osobowych czy prywatnych kolekcji. Ich wycena rynkowa bywa płynna i kapryśna. Obraz kupiony za kilka tysięcy złotych na aukcji sztuki współczesnej po dekadzie może być wart małą fortunę, choć w aplikacji bankowej nadal widnieje tylko wydatek z historii transakcji sprzed lat. Gospodarka lubi ukrywać bogactwo tam, gdzie inflacja ma do niego utrudniony dostęp.
Gdy następnym razem spojrzysz na saldo swoich oszczędności i poczujesz ukłucie niepokoju, pamiętaj, że cyfry na ekranie to tylko czubek góry lodowej. Prawdziwa stabilizacja rzadko mieści się w tradycyjnych tabelach bankowych. Często ma fundamenty z cegły, stalowy lakier albo po prostu postać wiedzy, której nikt nie jest w stanie nam odebrać.
