Kto zarabia na płatności kartą?
Kiedy przykładasz plastikową kartę lub telefon do terminala w osiedlowym sklepie, transakcja trwa zaledwie ułamek sekundy. Pieniądze znikają z Twojego konta, a sprzedawca wydaje paragon. Dla klienta to czysta wygoda. Mało kto jednak zastanawia się nad tym, co dzieje się w tle i dlaczego wokół tak prostej czynności kręci się potężny, wielomiliardowy biznes. Z każdą taką płatnością wiąże się łańcuch małych opłat, które wędrują do różnych kieszeni. Zamiast abstrakcyjnych teorii gospodarczych, przyjrzyjmy się temu, kto realnie zarabia na tym, że coraz rzadziej sięgamy po gotówkę.
Banki wydające karty, czyli fundament systemu
Największym beneficjentem bezgotówkowego świata są instytucje, u których trzymamy swoje oszczędności. Według danych Narodowego Banku Polskiego, na polskim rynku funkcjonują dziesiątki milionów kart płatniczych, a sama aktywność klientów generuje gigantyczne obroty. Bank, który wydał Twoją kartę debetową lub kredytową, zarabia na Tobie na kilka sposobów.
Przede wszystkim pobiera tzw. opłatę interchange. Jest to prowizja potrącana przy każdej transakcji bezgotówkowej, którą sprzedawca musi oddać bankowi wydającemu kartę klienta. Choć w Polsce stawki te są ograniczone ustawowo i należą do jednych z najniższych w Europie, to przy miliardach transakcji rocznie dają one kolosalne kwoty. Do tego dochodzą opłaty za samo prowadzenie konta, obsługę plastiku czy różnego rodzaju prowizje za nietypowe operacje. Bank zarabia również wtedy, gdy pożycza Ci pieniądze za pośrednictwem karty kredytowej, pobierając odsetki i opłaty za przekroczenie limitu.
Agenci rozliczeniowi oraz właściciele terminali
Drugim niezwykle istotnym elementem układanki są agenci rozliczeniowi. To firmy technologiczno-finansowe, które dostarczają przedsiębiorcom terminale płatnicze (POS) oraz dbają o to, by pieniądze bezpiecznie dotarły od klienta do sprzedawcy. Zgodnie ze statystykami NBP, w kraju funkcjonują ponad miliony takich urządzeń, obsługujące setki tysięcy punktów handlowych.
Agent rozliczeniowy pobiera od przedsiębiorcy tzw. opłatę akceptanta. Na tę opłatę składa się wspomniany interchange (dla banku), opłata na rzecz organizacji płatniczej oraz marża dla samego agenta. Biznes terminalowy polega na skali. Pojedyncza transakcja przynosi firmie rozliczeniowej ułamki groszy, ale pomnożone przez miliony codziennych zakupów w całym kraju dają stabilne, przewidywalne zyski.
Globalne giganty technologiczne – Visa i Mastercard
Trzecim graczem, bez którego cały ten mechanizm by się zatrzymał, są międzynarodowe organizacje płatnicze z gigantami takimi jak Visa i Mastercard na czele. To one dostarczają globalną infrastrukturę sieciową, która pozwala na autoryzację płatności w ułamku sekundy, niezależnie od tego, czy płacisz w Warszawie, Nowym Jorku czy małej włoskiej wiosce.
Organizacja płatnicza pobiera od każdej transakcji niewielką opłatę licencyjną i systemową. Jej siła tkwi w tym, że pobiera prowizję dosłownie od każdego przepływu kapitału w jej sieci. Nie ponosi ryzyka kredytowego związanego z klientem, nie musi prowadzić placówek bankowych ani drukować fizycznych kart. Dostarcza cyfrową autostradę i pobiera za to symboliczne myto od każdej przejeżdżającej tędy złotówki.
Kto za to wszystko płaci?
Skoro banki, agenci rozliczeniowi i systemy płatnicze zarabiają krocie, naturalnie pojawia się pytanie: kto za to realnie płaci? Wbrew pozorom koszty te nie spadają wyłącznie na wielkie korporacje. Prowizje od transakcji bezgotówkowych pomniejszają marżę każdego przedsiębiorcy – od osiedlowego warzywniaka po dużą sieć supermarketów.
Wielu handlowców wlicza te koszty w ogólne ceny produktów, co oznacza, że finalnie za wygodę płatności kartą płacimy wszyscy w cenach towarów na półkach sklepowych. Z perspektywy ekonomicznej gotówka bywa dla firm tańsza w obsłudze (nie wymaga prowizji, choć generuje koszty transportu i konwojowania), jednak konsumenci tak mocno polubili płatności zbliżeniowe i smartfony, że brak terminala w sklepie to dziś najszybszy sposób na utratę klienta.
