Co by się stało, gdyby Polska zrezygnowała z 500 zł miesięcznie wydatków publicznych na osobę?
Gdy słyszymy o budżecie państwa, najczęściej operujemy abstrakcyjnymi kwotami rzędu miliardów czy bilionów złotych. Zgodnie z raportem Forum Obywatelskiego Rozwoju (FOR) pt. „Rachunek od państwa”, całkowite wydatki sektora publicznego w Polsce przekroczyły poziom **53 tys. zł rocznie na jednego mieszkańca**. Skoro utrzymanie całego aparatu państwowego, od emerytur po infrastrukturę, kosztuje tak dużo, spójrzmy na mniejszą, bardziej uchwytną skalę. Co by się stało, gdyby Polska zrezygnowała z zaledwie **500 zł miesięcznie wydatków publicznych na osobę**?
Taka kwota w skali roku daje **6 000 zł oszczędności na każdego obywatela**. Dla czteroosobowej rodziny robi się z tego nagle okrągła sumka **24 000 zł rocznie**. Gdyby przemnożyć to przez całą populację kraju, mówimy o gigantycznej kwocie rzędu **230 miliardów złotych rocznie**. To niemal 1/3 wszystkich rocznych wydatków budżetowych państwa. Taki ruch całkowicie przemeblowałby polską gospodarkę, społeczeństwo oraz codzienne funkcjonowanie milionów ludzi.
Gdzie zniknęłyby te pieniądze?
Ociężały aparat państwowy finansowany jest z dwóch głównych źródeł: podatków oraz długu publicznego. Rezygnacja z 500 zł wydatków na osobę miesięcznie musiałaby oznaczać natychmiastowe cięcia w najcięjszych pozycjach budżetowych. Przypomnijmy, że największą część tego „rachunku” pochłaniają świadczenia emerytalne i rentowe, które w przeliczeniu na mieszkańca wynoszą kilkanaście tysięcy złotych rocznie, wyraźnie przewyższając łączne nakłady na ochronę zdrowia, edukację czy naukę.
Cięcia o tej skali nie dałoby się przeprowadzić bez dotknięcia fundamentów państwa opiekuńczego. Oznaczałoby to konieczność radykalnego okrojenia programów społecznych, zamrożenia inwestycji publicznych, drastycznego ograniczenia finansowania NFZ albo zawieszenia transformacji energetycznej. Państwo w obecnym kształcie musiałoby przestać być wszechobecnym opiekunem, a stać się skromniejszym dysponentem środków.
Ulga podatkowa czy paraliż usług?
Ekonomiczna reakcja na taki krok zależy od tego, co stałoby się z zaoszczędzoną kwotą. Gdyby te 500 zł miesięcznie zostało w kieszeniach podatników w postaci niższych podatków i składek, Polacy zyskaliby niespotykaną dotąd swobodę finansową. Konsumpcja prywatna mogłaby wystrzelić, a prywatny biznes dostałby potężny zastrzyk kapitału. Zamiast czekać miesiącami na wizytę u lekarza w ramach NFZ, więcej osób decydowałoby się na prywatną opieke medyczną. Prywatny rynek edukacyjny czy ubezpieczeniowy przeżywałby boom.
Z drugiej jednak strony, nagłe odcięcie publicznego finansowania doprowadziłoby do głębokiego szoku w sektorach zależnych od budżetu. Szpitale powiatowe bez zastrzyku gotówki zaczęłłyby masowo upadać, publiczne szkoły notowałyby drastyczny spadek jakości, a transport publiczny w mniejszych miejscowościach zostałby całkowicie zwinięty. Osoby o najniższych dochodach, które w największym stopniu polegają na darmowych lub mocno dotowanych usługach publicznych, odczułyby to najdotkliwiej. Dla nich rezygnacja z państwowego wsparcia nie oznaczałaby zysku w portfelu, lecz nagły brak dostępu do podstawowych świadczeń.
Koniec z zadłużaniem czy gospodarcza recesja?
Z perspektywy makroekonomicznej, zdjęcie z barków państwa 230 miliardów złotych rocznie natychmiast zatrzymałoby spiralę zadłużenia. Przypomnijmy, że deficyt sektora finansów publicznych i rosnące koszty obsługi długu to jedne z największych boliączek polskiej gospodarki. Taki manewr pozwoliłby błyskawicznie obniżyć inflację, ustabilizować finanse kraju i drastycznie zwiększyć wiarygodność Polski na rynkach międzynarodowych. Stłumilibyśmy presję na wzrost podatków w przyszłości.
Jednakże, gwałtowne usunięcie tak dużej puli pieniędzy z obiegu publicznego mogłoby wywołać potężny kryzys popytowy. Gospodarka, przyzwyczajona do kroplówki z budżetu i masowych transferów socjalnych, mogłaby wpaść w głęboką recesję. Firmy realizujące zamówienia publiczne, od firm budujących drogi po dostawców dla administracji, z dnia na dzień straciłyby zyski, co pociągnęłoby za sobą zwolnienia pracowników.
Ostatecznie eksperci od finansów publicznych często wskazują, że problemem nie jest sam fakt istnienia wydatków, ale ich struktura i efektywność. Zamiast drastycznych, rewolucyjnych cięć o 500 zł na osobę, realna debata gospodarcza w Polsce kręci się wokół tego, jak zatrzymać marnowanie publicznych pieniędzy i sprawić, by administracja oraz programy socjalne dawały realną wartość dodaną, a nie tylko napędzały rosnący dług.
