Na co Polacy wydają pieniądze impulsywnie?
Wchodzisz do marketu po bochenek chleba i mleko, a wychodzisz z torbą pełną przekąsek, nową książką i pachnącym świecą zakątkiem do salonu, o którego istnieniu jeszcze dwadzieścia minut temu nie miałeś pojęcia. Scena znana? Zdecydowanie tak, bo statystyki nie zostawiają złudzeń co do naszych handlowych słabości.
Z badania współautorstwa Hybrid Europe wynika, że aż **89,9% dorosłych Polaków** przyznaje się do robienia nieplanowanych zakupów. Co więcej, **16,6%** ankietowanych robi to niemal przy każdej wizycie w sklepie, a stale trzyma się twardej listy zakupowej zaledwie nieco ponad 6% z nas. Impuls przestał być wyjątkiem, a stał się stałym elementem codziennego obcowania z rynkiem.
Co ląduje w koszyku pod wpływem chwili?
To, na co wydajemy pieniądze pod wpływem emocji, zależy w dużej mierze od tego, ile mamy lat i czym akurat żyjemy. Z danych opublikowanych w raporcie Autopay „Finanse Polek i Polaków” wynika, że młodsze pokolenia (18-34 lata) wolne środki najchętniej przeznaczają na **ubrania i kosmetyki (43 proc.)**, **jedzenie poza domem (39 proc.)** oraz **hobby (22 proc.)**. To kategoria drobnych przyjemności i natychmiastowej gratyfikacji.
Z kolei badania PAYBACK Opinion Poll rzucają światło na psychologiczne zapalniki takich decyzji. Aż **77% respondentów** wskazuje, że do zakupu pod wpływem impulsu popychają ich **promocje i specjalne oferty**. Magiczne słowo „rabat” lub czerwona etykieta z przekreśloną ceną działa jak bezpiecznik racjonalnego myślenia. Co ciekawe, **21% badanych** przyznaje, że kupuje spontanicznie po to, by **poprawić sobie nastrój**. Zakupy stają się najtańszą i najszybszą formą emocjonalnej farmacji.
Kto wydaje najwięcej i najszybciej ulega pokusie?
Stereotyp mówi, że bezmyślnie szastają pieniędzmi ci, którym się nie przelewa, albo najmłodsi, którzy dopiero wchodzą w dorosłość. Rzeczywistość wygląda jednak inaczej. Najnowsze analizy rynkowe wskazują, że do najaktywniejszych impulsywnych konsumentów należą **osoby w wieku 25-34 lata**, posiadające wyższe wykształcenie, których **dochody przekraczają 9 tys. zł netto**.
Paradoksalnie to portfele z grubszą zawartością najczęściej pozwalają sobie na droższe, emocjonalne skoki w bok. Nie oznacza to jednak, że problem nie dotyka innych. Z danych CBOS wynika, że zjawisko kompulsywnego kupowania w skali klinicznej dotyka około **1,1 miliona Polaków**, a w grupie najmłodszej (18-24 lata) odsetek ten sięga aż **8,2%**, przy czym mocniej dotyka on kobiet.
Jak sklep zagląda nam do głowy
Sklepy stacjonarne oraz platformy internetowe nie są biernymi obserwatorami. Przestrzeń handlowa jest skonstruowana tak, by obejść naszą czujność. Jak zauważa dr hab. Małgorzata Kieżel z Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, ekspozycje przy kasach, układy alejek czy pułapki typu „weź dwa, trzeci gratis” to inżynieria behawioralna czystej wody.
Wchodząc do marketu, wpadamy w strefę bodźców. Kolory, zapachy, a nawet zmęczenie pod koniec męczącego dnia w pracy sprawiają, że kora przedczołowa odpowiadająca za planowanie i oszczędzanie po prostu idzie na urlop. Zostaje chęć natychmiastowej nagrody, którą handel serwuje nam na tacy.
Koniec końców, impulsywne wydatki rzadko są dziełem całkowitego przypadku. Są skrupulatnie skalkulowaną odpowiedzią rynku na nasze zmęczenie, potrzebę uznania i chęć złapania odrobiny luksusu w zabieganej codzienności.
